على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1444

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

دابة الارض : از علامات قيامت است و يا نخستين علامت است كه كوه صفا منشق شود و از آن برآيد به مكه و مردم بسوى منى روان باشند و كسى برآيد كه با وى عصاى موسى و خاتم سليمان باشد و آن امير المؤمنين عليه السلام است و مؤمنين را بعصا زند و در روى آنها بنويسد هذا مؤمن و در روى كه قران مهر كند و بنويسد هذا كافر . دابر ( d ber ) ص . ع . سهم دابر : تير در گذرندهء از نشانه . و نهار دابر : روز بپايان رسيده . دابر ( d ber ) ا . ع . تابع . و آخر هر چيز . و تيرى كه در گذرد از نشانه . و خلاف فائز از تيرهاى قمار . و بنائى كه بر زمين نرم باشد و حركت نمايد . و طاقهاى بنا . و امس الدابر : روز گذشته و ديروز . و مات كدابر : غفلت نمود در كارهاى رفيق خود . دابرة ( d berat ) ا . ع . آخر ريگ توده . و هزيمت . و بد فالى . و پى پاشنهء مردم . و نوعى از پندهاى كشتى . و چيزى كه محاذى آخر خوردگاه چاروا افتد . و ناخن كه بر بازوى شور برآيد . و پنجم انگشت كه بر پاى مرغان برآيد . و زن شوم و بدبخت . دابرة ( d berat ) ص . ع . مونث دابر ج : دوابر . يق : سهام دابرة و دوابر . دابشليم ( d beclim ) ا . پ . سلسله‌اى از پادشاهان سومنات . و راجهء هندى دانا و عاقل كه قصه‌هاى كليله و دمنه از اوست و به زبان هندى يعنى پادشاه بزرگ . دابق ( d beq ) ا . ع . دهى در حلب . دابل ( d bel ) ص . ع . در مبالغه گويند : دبل دابل يعنى سختى بسيار . دابوغ ( d buq ) ا . ع . تر بزه و هندوانه . دابوق ( d buq ) ا . ع . سريشم . دابونتن ( d bunetan ) ف م . پ . بلغت زند دادن ضد گرفتن . داپرزه ( d parze ) ا . پ . پرنده‌اى كه در سقف خانه‌ها آشيان كند و پرستوك نيز گويند . داتوبر ( d tu - bar ) ا و ص . پ . دارو و دادرس و عادل . و عدالت و دادرسى . داتوره ( d ture ) ا . پ . تاتوره كه گياهى است سمى از طايفهء سلانه . دأث ( da's ) م . ع . دأث الطعام دأثا ( از باب فتح ) : خورد طعام را . و دأث الشيئى : سنگين و گران شد آن چيز . و دأث الثوب و غيره : چركين شدن آن جامه و جز آن . و دأث الثوب و غيره : چركين كرد آن جامه و جز آن را ( لازم و متعدى ) . دأث ( da's ) ا . ع . گرانى . و چركناكى . دأث ( da's ) و ( da'as ) ا . ع . ج . دأثاء و دأثاء . دأثاء ( da's ' ) و ( da'as ' ) ا . ع . كنيزك . و ابن دأثاء : احمق . ج : دؤث و دأث و دأث . داثر ( d ser ) ص . ع . هالك . و غافل . و سيف داثر : شمشير زنگ زده . داج ( d j ) ا . پ . ظلمت و تاريكى . و شب تاريك . داج ( d jj ) ا . ع . آنان كه خر و شتر و جز آن بكرايه دهند . و اعوان . و تاجران . الحديث : هولاء الداج و ليسوا بالحاج . داجة ( d jat ) ا . ع . پس روان لشكر . و چيز اندك و حقير از حاجت . و در حاجة داجة از اتباع است . الحديث : ما تركت حاجة و لا داجة . داجن ( d jen ) ص . ع . جمل داجن : شتر آبكش . و شاة داجن : گوسپند انس گرفته . و حمام داجن : كبوتر دست آموز . ج : دواجن . و نيز داجن : مقيم در جاى . داجنة ( d jenat ) ص . ع . سحابة داجنة : ابر بارنده . ج : دواجن . داجنة ( d jenat ) ا . ع . كبوتر دست آموز . ج : دواجن . و باران نيكو بارندهء بدون فاصله . داجى ( d ji ) ص . ع . تاريك . و عيش پست و دون . و نعمت وافر و فراخ . يق : عيش داج . داجية ( d jeyat ) ص . ع . ليلة داجية : شب تاريك . ج : دواجى . و نعمة داجية : نعمت تمام و فراخ . داچك ( d cak ) ا . پ . گوشواره . داح ( d h ) ا . ع . نقشى رنگين كه براى اشتغال كودكان بر لوح كشند . و دست برنجن تافتهء بابريشم . و نوعى از بوى خوش . و نقش و خطوطى كه بر گاو و جز آن باشد . داحة ( d hat ) ا . ع . واحد داح . يق : الدنيا داحة : يعنى روزگار اسباب اشتغال و تماشاگاه است . داحر ( d her ) ص . ع . رانده شده و دور كرده شده و رد شده . داحس ( d hes ) ا . ع . ريش و يا دانه‌اى كه ميان ناخن و گوشت پيدا شود و از آن ناخن بيفتد و به فارسى خوى درد گويند . و نام اسبى مشهور كه در شئآمت به دو مثل زنند و گويند : اشام من داحس . و حرب داحس : جنگى است كه در ميان تازيان بواسطهء همين اسب برپا شد . داحق ( d heq ) ا و ص . ع . ناقه‌اى كه زهدان آن پس از زائيدن بيرون آمده باشد . يق : ناقة داحق . و مرد خشمناك و گول . ج : داحقون . و خرماى دفزك زرد . ج : دواحق .